Het verzoek was een portret van Jane Austen voor de cover van het themanummer. Immers op 16 december 2025 is het 250 jaar geleden dat ze werd geboren. Een portret van iemand die niet meer leeft is altijd lastig en helemaal wanneer er van die persoon maar een authentiek portret bekend is. Een lieve maar niet heel erg overtuigende tekening van Jane door haar zus Cassandra uit omstreeks 1810.
Op basis van dit beeld maakte iemand rond 1900 het portret dat sindsdien op honderden boekomslagen, koekdozen en het 10 pond biljet staat. Een portret dat weinig over de persoonlijkheid van de geportretteerde vrijgeeft. Een beetje nukkig, een beetje streng. Het portret ook van iemand die niet veel buiten lijkt te komen, met een blik die voor 75 procent naar binnen is gericht. Zoals alle portretten zal ook deze in belangrijke mate een onbewust zelfportret van de maker zijn geweest en de weerslag van zijn of haar tijd en mores. Victoriaans dus. Kuis en onaangeraakt. De lippen meer dan discreet op elkaar geklemd. Ik probeerde een paar variaties van dat portret, maar kwam geen stap dichter bij de persoon die het moest voorstellen.
Het echte portret van Jane zit natuurlijk verborgen in haar boeken. Iemand met een scherp gevoel voor sociale verhoudingen en een muzikaal besef van taal. Een ambitieuze en zonder twijfel zeer intelligente vrouw, door de omstandigheden en de tijd in een positie van toeschouwer gedwongen. Lastig voor de persoon zelf, maar de ideale uitgangspositie voor een schrijver. Denk bijvoorbeeld aan die andere grootheid Belle van Zuylen.
Ik besloot dat ik allereerst iets aan die uitdrukking moest doen, en de subtiele ironie en wereldwijsheid die uit de boeken spreekt naar voren te halen. Dus de lippen richting een glimlach te buigen en de ogen als door binnenpret lichtjes samengeknepen. Ik sloopte de muren van het interieur en plaatste haar in de voorgrond van een engels landschap. Als laatste verwijderde ik het tuttige mutsje. Ze blijft natuurlijk een kind van haar eigen tijd, maar met dit portret is zij ook een volwaardig burger van de 21-ste eeuw geworden. Dat was althans mijn ambitie. Of ik volledig in die ambitie geslaagd ben kan niemand met zekerheid zeggen. Wat in gelijke mate zonde en een zegen is.
Schets met uitsnede voor de cover.
Voor de etalage van Athenaeum Boekhandel maakte ik aansluitend een poster van het portret.
